Bát Tự - Tử Bình (Tứ Trụ)
Bát Tự là môn dự đoán dựa trên can chi của năm, tháng, ngày, giờ sinh. Môn học được khai sinh từ thời Đường và liên tục phát triển qua các giai đoạn lịch sử. Trở nên thịnh hành và có nhiều tác phẩm lớn vào thời Minh - Thanh - Dân Quốc.
Bát Tự sử dụng lịch Tiết Khí (Nông Lịch) để tính tháng sinh, tuyệt đối không sử dụng Âm Lịch.
Môn Bát Tự thịnh hành ở Trung Quốc và nhiều nước chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa. Tuy nhiên ở Việt Nam, môn học này kém ảnh hưởng hơn so với Tử Vi Đẩu Số.
Lý Hư Trung
Sáng lập phương pháp luận đoán bằng thiên can địa chi.
Từ Tử Bình
Cải tiến phương pháp Lý Hư Trung. Tính toán mệnh vận bằng 4 trụ (Năm, Tháng, Ngày, Giờ).
Từ Tử Thăng - Uyên Hải Tử Bình
Tích lũy chắt lọc tri thức, xây dựng quy tắc nhưng có phần rắc rối mơ hồ, chưa thành hệ thống chặt chẽ.
Kinh Đồ - Trích Thiên Tủy
Tác phẩm kinh điển mang tính nền tảng sâu sắc.
Tống Liêm - Lộc Mệnh Biện
Tổng kết nguồn gốc mệnh lý học.
Lưu Cơ - Trích Thiên Tủy bình chú
Người chú giải Trích Thiên Tủy dễ hiểu hơn, do sách gốc quá cô đọng và hàn lâm.
Vạn Dân Anh - Tam Mệnh Thông Hội
Tác phẩm nổi tiếng, giống như một cuốn bách khoa toàn thư, có ảnh hưởng lớn về sau.
Trương Thần Phong - Thần Phong Thông Khảo
Tác phẩm nổi tiếng, có hệ thống lý luận rõ ràng, nắm bắt mấu chốt sinh khắc của mệnh lý.
Trần Tố Am - Mệnh Lý Ước Ngôn
Xây dựng tiêu chuẩn hóa, đưa mệnh lý vào tính quy phạm cao.
Dư Xuân Đài - Cùng Thông Bảo Giám
Tác phẩm nổi tiếng, chuyên biệt xây dựng và hệ thống hóa lý luận Điều Hậu (khí hậu nóng lạnh).
Thẩm Hiếu Chiêm - Tử Bình Chân Thuyên
Tác phẩm kinh điển, từng bước khai thác lý luận của quan hệ cách cục. Đỉnh cao của lý luận Cách cục.
Từ Lạc Ngô - Tử Bình Chân Thuyên bình chú
Bỏ nhiều công sức để chú giải cuốn sách Tử Bình Chân Thuyên (tuy nhiên mang nhiều tư tưởng Vượng Suy vào Cách Cục).
Viên Thụ San - Mệnh Lý Thám Nguyên
Bách khoa toàn thư về Bát tự, tổng hợp các học thuyết, nguồn gốc, và loại bỏ những phần "Thần sát" thiếu cơ sở lý luận.
Vi Thiên Lý - Thiên Lý Mệnh Cảo
Ngôn từ khúc chiết, dễ hiểu, đi thẳng vào các nguyên lý cốt lõi của Can Chi, sinh khắc chế hóa.
Bát Tự Truyền Thống và Hiện Đại
Cách Cục Phái (đại diện cho dòng chảy truyền thống, đỉnh cao là Tử Bình Chân Thuyên) và Vượng Suy Phái (dòng chảy hiện đại, được hệ thống hóa mạnh mẽ từ thời Dân Quốc) thực chất là sự khác biệt về hệ quy chiếu.
"Một bên lấy Môi trường xã hội làm trung tâm để đánh giá sự nghiệp, một bên lấy Năng lực bản thân làm trung tâm để tìm kiếm sự cân bằng."
Bát Tự Truyền Thống: Tư Duy Theo "Cách Cục"
Cách Cục phái không đặt Nhật can (bản thân) làm trung tâm tuyệt đối. Thay vào đó, nó tôn vinh Nguyệt lệnh (tháng sinh) là Đề cương — đại diện cho bối cảnh thời đại, môi trường xã hội, hoặc "thiên thời" mà đương số sinh ra.
Logic vận hành:
- Xác định Cách Cục: Quan sát tàng can trong Địa chi tháng sinh, xem can nào thấu xuất lên Thiên can để định Cách. Nếu không thấu, xét khí bản khí hoặc bán hợp/tam hợp cục. Từ đó định ra các Cách như: Chính Quan cách, Thất Sát cách, Thương Quan cách, Tài cách...
-
Thuận dụng và Nghịch dụng: Đây là trái tim của Cách cục phái.
- Thiện Thần (Tài, Quan, Ấn, Thực): Mang năng lượng thuần hòa, nguyên tắc là phải Thuận dụng (bảo vệ, bồi dưỡng).
- Ác Thần (Sát, Thương, Kiêu, Nhận): Mang năng lượng xung đột, hung hiểm, nguyên tắc là phải Nghịch dụng (chế phục, hóa giải). - Tướng Thần: Là chữ đứng ra thành toàn cho Cách cục (thành cách) hoặc cứu chữa khi Cách cục bị phá (cứu ứng).
Triết lý cốt lõi:
Tư duy Cách cục giống như việc đánh giá một vĩ mô hoặc chu kỳ lớn. Nguyệt lệnh là "xu hướng" giao phó cho bạn. Nếu Cách cục thành lập và được bảo vệ (Thuận/Nghịch dụng thành công), tức là bạn nương được theo thời thế, nắm giữ được vị thế xã hội lớn, cấu trúc mệnh quý hiển. Nhật can chỉ cần có "chút gốc" (hữu căn) để gánh vác là đủ, không đòi hỏi sự cân bằng tuyệt đối.
Bát Tự Hiện Đại: Tư Duy Theo "Vượng Suy"
Trường phái Vượng Suy lấy Nhật can (Bản mệnh) làm trung tâm tuyệt đối của vũ trụ Bát Tự. Hệ thống này đo lường "nội lực" của đương số để tìm ra thuật toán cân bằng hoàn hảo nhất.
Logic vận hành (Tính toán định lượng):
- Trường phái này đánh giá sức mạnh của Nhật can qua 3 trọng số chính: Đắc lệnh, đắc địa, đắc thế.
- Từ 3 biến số trên, hệ thống chia Bát Tự thành các trạng thái: Thân vượng, Thân nhược, Tòng cách (quá yếu phải đi theo khí thế kẻ khác), Chuyên vượng (khí thế một phe độc tôn).
- Cách dùng: Thân vượng thì cần làm tiêu hao. Thân nhược thì cần bồi đắp. Mục tiêu tối thượng là trung hòa - không quá hàn/nhiệt, không quá vượng/nhược. Sự cân bằng sinh ra dòng chảy trơn tru, mang lại vận hạn bình an, tài lộc đều đặn.
Triết lý cốt lõi:
Tư duy Vượng Suy giống như việc phân tích bảng cân đối. Nó tin rằng một hệ thống chỉ bền vững khi các lực lượng bên trong nó đối trọng và triệt tiêu được sự thái quá.